Lễ hội và di sản

Di sản văn hóa phi vật thể là thứ người ta thực hành: nghi lễ, tín ngưỡng, trò diễn, lối hát. Hội Gióng, tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương, lễ hội Vía Bà Chúa Xứ là ví dụ. Chúng được ghi vào danh mục quốc gia bằng quyết định của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, và một số được UNESCO ghi danh vào Danh sách di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại.

Di tích là công trình, địa điểm: quần thể chùa Hương là Di tích quốc gia đặc biệt từ năm 2017; tháp Pô Klong Garai là di tích quốc gia đặc biệt theo Quyết định 2499/QĐ-TTg ngày 22/12/2016; di tích Tháp Bà Pô Nagar được nâng lên di tích quốc gia đặc biệt năm 2025. Di sản thế giới (vật thể, thiên nhiên hay hỗn hợp) cũng là địa điểm: Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử – Vĩnh Nghiêm – Côn Sơn, Kiếp Bạc được UNESCO ghi danh tháng 7/2025; Tràng An là di sản hỗn hợp từ năm 2014.

Vì vậy câu “lễ hội Yên Tử là di sản thế giới” không chính xác: di sản thế giới là quần thể di tích, còn lễ hội Xuân Yên Tử có trong danh mục phi vật thể quốc gia hay không, chúng tôi chưa tìm được nguồn xác nhận.

Các dòng dưới có số quyết định trong danh mục của Cục Di sản văn hóa hoặc báo chính thống. Tên di sản giữ nguyên địa danh lúc công nhận, địa danh mới để trong ngoặc.

Tên di sản được giữ như lúc công nhận, nên nhiều tên vẫn mang địa danh đã đổi. “Lễ hội Katê của người Chăm” có hai quyết định riêng: Ninh Thuận cũ năm 2017 và Bình Thuận cũ năm 2022; viết “Katê được công nhận năm 2022” là thiếu. Ok Om Bok được công nhận cho Trà Vinh cũ, không phải Sóc Trăng cũ, dù đua ghe Ngo ở Sóc Trăng cũ (nay Cần Thơ) nổi tiếng hơn. Sự kiện ở Cần Giờ năm 2026 mang tên “Lễ hội Nghinh Ông TP.HCM”, còn tên di sản vẫn là “Lễ hội Nghinh Ông”.