Hội Gióng: đền Sóc và đền Phù Đổng

Theo truyền thuyết, Phù Đổng là nơi Thánh Gióng sinh ra, còn núi Sóc là nơi Ngài bay về trời sau khi đánh tan giặc. Mỗi nơi giữ một lễ hội riêng, với nghi lễ riêng. Ngày 16/11/2010, tại Nairobi, UNESCO ghi danh "Hội Gióng ở đền Phù Đổng và đền Sóc" vào Danh sách di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại.

Nhiều làng khác ở miền Bắc cũng có hội Gióng hay hội thờ Thánh Gióng, nhưng UNESCO chỉ ghi danh hai điểm này. Khi đọc tin về "hội Gióng", xem tên làng, xã để biết đó có phải một trong hai hội di sản hay không. Các di sản lễ hội khác ở Việt Nam được tổng hợp ở trang di sản lễ hội.

Đền Phù Đổng nay thuộc xã Phù Đổng, Hà Nội. Xã mới gộp thị trấn Yên Viên và các xã Ninh Hiệp, Phù Đổng, Thiên Đức, Yên Thường, Yên Viên của huyện Gia Lâm cũ.

Các vai trong hội trận

Hội Phù Đổng là một cuộc diễn xướng lớn tái hiện trận đánh giặc Ân. Các vai do những "Hiệu" đảm nhận; trong hội có các đạo quân kéo ngựa Thánh, ông Hổ lệnh đánh trống lệnh, phường Ải Lao, quân Phù giá, và lễ rước nước. Lịch từng nghi thức theo ngày do ban tổ chức công bố mỗi năm; mùng 9 là ngày chính hội.

Năm 2026, chương trình nghệ thuật khai mạc "Hào khí Thánh Gióng – Linh thiêng Phù Đổng" bắt đầu lúc 19h30 tối 23/5, và tuần lễ văn hóa – du lịch kéo dài từ 17 đến 25/5 tại bãi Soi Bia. Vé và phí ở hội Phù Đổng chúng tôi chưa tìm được thông báo chính thức; hỏi ban tổ chức tại chỗ.

• Hội đền Sóc: rơi vào dịp Tết nên đông cả ba ngày; năm 2026 hơn 45.000 lượt khách. Ngày khai hội và lúc rước lễ vật là lúc chen nhất. Người muốn xem lễ vật mà không chen có thể đến sớm, trước giờ rước.
• Hội Phù Đổng: chính hội mùng 9 là ngày trọng tâm nên thường thu hút nhiều người nhất. Nếu chỉ muốn thăm đền và xem không khí, ngày mùng 7 hoặc mùng 8 dễ đi hơn; đây là gợi ý của chúng tôi theo lịch nghi lễ.
• Tour đêm đền Sóc lần đầu có năm 2026; nếu duy trì các năm sau, đây là cách xem di tích khi đã vãn khách ban ngày.

• Nghĩ Hội Gióng chỉ có một ngày. Có hai hội: tháng Giêng ở đền Sóc, tháng Tư âm lịch ở đền Phù Đổng.
• Ghi ngày âm sai khi chuyển từ ngày dương. Năm 2026, tối 23/5 là mùng 7 tháng Tư, không phải mùng 9.
• Coi mọi "hội Gióng" đều là di sản UNESCO. Chỉ hai hội ở đền Phù Đổng và đền Sóc được ghi danh.
• Dùng địa chỉ cũ "huyện Gia Lâm", "huyện Sóc Sơn". Từ 1/7/2025 là xã Phù Đổng và xã Sóc Sơn, Hà Nội.

Hội đền Sóc mở cùng tuần với lễ khai hội chùa Hương; hội Phù Đổng rơi vào tháng Tư, khi phần lớn hội mùa xuân đã kết thúc. Xem cả năm ở lịch lễ hội.